Περί άσκησης, σιωπής και του αληθινού δώρου

 

Αυθεντικότητα και πνευματική έκπτωση

Ο άνθρωπος της δράσης και της αποτελεσματικότητας, εκείνος που αναζητά το άριστο σε κάθε έκφανση της ζωής του— που έχει επιλέξει τον δρόμο της πράξης και της εσωτερικής πειθαρχίας— δεν αναζητά την τελειότητα ως τρόπαιο, αλλά ως καθημερινή άσκηση. Είτε εκπαιδεύει το σώμα του, είτε μαθητεύει σε μια τέχνη, είτε εμβαθύνει στη γνώση, κινείται ταπεινά και επίμονα μέσα σε έναν αδιάκοπο αγώνα με τον ίδιο του τον εαυτό. Η καθημερινότητα δεν του χαρίζεται· τον δοκιμάζει μέσα από ευθύνες, στερήσεις, φθορά της διάθεσης, οικογενειακά βάρη και οικονομικούς περιορισμούς. Εκεί ακριβώς γεννιέται η ουσία της προσπάθειας.

Και τη στιγμή της υπερπροσπάθειας ο αυθεντικός άνθρωπος δεν διασπάται. Δεν μπορεί να υποδύεται ρόλους κατά περίσταση ούτε να μεταμορφώνεται ανάλογα με το ακροατήριο. Η ζωή του δεν είναι παράσταση. Η συνέπεια ανάμεσα σε λόγο και πράξη τον καθιστά συχνά αθέατο, γιατί η αλήθεια δεν κραυγάζει. Οι άνθρωποι που βαδίζουν ουσιαστικά σπανίως προβάλλονται· η σιωπή τους είναι στάση, όχι απουσία.

Σε περιόδους συλλογικής ευθυμίας, η κοινωνία τείνει να αντικαθιστά το νόημα με το θέαμα. Η χαρά γίνεται υποχρέωση, οι ευχές επανάληψη, τα δώρα αντανακλαστικές κινήσεις. Όμως η πνευματική ζωή δεν μετριέται σε συσκευασίες ούτε σε φωτεινά περιτυλίγματα. Η αληθινή εορτή προϋποθέτει εσωτερικό χώρο. Η εμπορευματοποίηση της χαράς επιχειρεί να καλύψει τη διάχυτη απογοήτευση με χαμόγελα βιτρίνας, αποσπώντας τον άνθρωπο από την ουσία και καθησυχάζοντάς τον με θόρυβο.

Και όμως, μέσα σε όλο αυτό το πανδαιμόνιο, σπανίως ακούγεται η πιο δύσκολη αλλά και η πιο αναγκαία προτροπή: η απομόνωση και η αμείλικτη αυτοκριτική. Η ειλικρινής αποτίμηση της χρονιάς που πέρασε— των πράξεων που έγιναν και εκείνων που δεν έγιναν. Η στάθμιση του καλού και του κακού. Η παραδοχή της ευθύνης και η μετάνοια, όχι ως τυπική χειρονομία, αλλά ως υπαρξιακή στάση. Τι φοβήθηκαν και τι πρόδωσαν.  Να αναλάβουν ευθύνη και να ζητήσουν άφεση όχι από συνήθεια, αλλά από επίγνωση. Χωρίς αυτοκριτική, καμία επίκληση του θείου δεν έχει βάθος. Η πνευματικότητα δεν είναι τελετουργία· είναι τρόπος ύπαρξης.

Η γέννηση του Χριστού— ως σύμβολο ταπείνωσης, σιωπής και ενανθρώπισης— δεν συνάδει με την υπερβολή και την κατανάλωση. Το μήνυμα δεν είναι η συσσώρευση, αλλά η εγκράτεια· όχι η επίδειξη, αλλά η καθαρότητα. Όπου κυριαρχεί η αγορά, η ουσία υποχωρεί. Και όπου η ουσία χάνεται, η ψυχή μένει ακάλυπτη.

Οι ψυχές δεν αναπληρώνονται με εντυπωσιακά ενδύματα ή με φώτα. Η ψυχή συναντά το θείο μόνο μέσα από την αγνότητα, τη συνειδητή επιλογή του αγαθού και την αντίσταση στη φθορά. Όταν αυτό βιωθεί, τότε ίσως έχει γίνει το πρώτο ουσιαστικό βήμα.

Αν υπήρχε ένα δώρο που θα μπορούσε να σταθεί πιο κοντά σε αυτή την ανάγκη, αυτό θα ήταν το βιβλίο: όχι ως αντικείμενο, αλλά ως δρόμος. Ένας σιωπηλός σύντροφος άσκησης, που δεν καταναλώνεται, αλλά μελετάται· που δεν εντυπωσιάζει, αλλά καλλιεργεί· που δεν χαρίζεται για να φανεί, αλλά για να εργαστεί μέσα στον άλλον. Το βιβλίο δεν γεμίζει ράφια— ανοίγει ατραπούς.

Και ενώ καταλαγιάζουν τα φαγοπότια και σβήνουν τα φώτα της πρώτης ευθυμίας, οι άνθρωποι— κουρασμένοι, στείροι και εσωτερικά κενοί— ετοιμάζονται για μια δεύτερη, ακόμη πιο παράδοξη κραιπάλη: την αλλαγή του έτους. Μια μετάβαση που θα όφειλε να καλεί σε σιωπή, απολογισμό και ευθύνη, μετατρέπεται σε άναρχο ξεφάντωμα, σαν να πρόκειται για τελευταία νύχτα ύπαρξης. Πάντα παρέμενε ακατανόητο γιατί πανηγυρίζεται ο χρόνος που φεύγει χωρίς να έχει νοηθεί, και ο χρόνος που έρχεται χωρίς να έχει ακόμη βιωθεί. Λες και το αύριο δεν θα απαιτήσει λογαριασμό· λες και η συνέχεια δεν θα φέρει τις ίδιες πράξεις, τα ίδια κενά, τις ίδιες υπεκφυγές. Έτσι ο χρόνος αλλάζει, αλλά ο άνθρωπος μένει ακίνητος— και αυτή είναι η βαθύτερη πνευματική έκπτωση.

Η κοινωνία, ωστόσο, επιμένει να προσφέρει εύκολες διεξόδους στο κενό της: εθισμούς, αποχαύνωση, υποκατάστατα χαράς που βαθαίνουν το κενό αντί να το θεραπεύουν με τη συγκατάθεση της συνήθειας. Η αντίσταση σε αυτή τη φθορά δεν είναι συλλογικό σύνθημα ούτε εποχική ευχή. Είναι προσωπική απόφαση.

Και αυτή η απόφαση αρχίζει πάντα από το ίδιο σημείο: σιωπή, αυτογνωσία και πράξη.

Κωνσταντίνος Ε. Χουρίδης
Συγγραφέας - Συντονιστής-Εκπαιδευτής μαχητικών τεχνών Αυτοάμυνας

 

Κρίση, ψευδαισθήσεις και η παγίδα των επιλογών

 

Τέσσερις δεκαετίες σχεδόν μετά τις υποσχέσεις για ελευθερία, ειρήνη και πρόοδο, η κοινωνία αντιμετωπίζει νέες προκλήσεις και επαναλαμβάνει συχνά τα ίδια λάθη.

---

Ζούμε χρόνια κρίσης· όχι τον «έρωτα στα χρόνια της χολέρας», όπως έγραψε ο νομπελίστας Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, αλλά μια περίοδο που μοιάζει με παρατεταμένη δοκιμασία αντοχών για την κοινωνία σε όλα τα επίπεδα. Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, μια οικονομική αυταπάτη σηματοδότησε το τέλος μιας κουρασμένης και συχνά διεφθαρμένης μορφής εκδημοκρατισμού του συστήματος.

Το μεγάλο λάθος ξεκινάει με την ένταξη της χώρας στο ενιαίο νόμισμα μέσω παραπλάνησης των ευρωπαϊκών αρχών· κάτι που στο εγγύς μέλλον αποκαλύφθηκε και εξέθεσε τη χώρα σε διεθνές επίπεδο. Ποιος νοιάστηκε στην πραγματικότητα; Οι "μεγάλοι" ήταν σίγουροι οτι το νότιο άκρο θα γίνει ορκισμένο προτεκτοράτο τους. Ήταν μια κίνηση που αποδείχθηκε πως ήταν προς όφελος των «Πατρικίων». Ο μέσος πολίτης δεν αντιλαμβανόταν τι θα ακολουθούσε. Έτσι ξεκίνησε η απαρχή της οικονομικής καταστροφής. 

Πιστωτικές κάρτες, διακοποδάνεια και αυτοκινητοδάνεια ήταν το μοτίβο της εποχής, με τα πενηντάευρα να μοιράζονται σαν τραπουλόχαρτα. Παράλληλα, η ματαιοδοξία των ολίγων δεν σταμάτησε εκεί. Σχεδίαζαν ακόμη ένα ατόπημα που θα γέμιζε ακόμα περισσότερο τις τσέπες των βαθιά χωμένων στη διαφθορά. Τόλμησαν να προβάλλουν τη χώρα ως διεκδικήτρια της Ολυμπιάδας, σε μια χώρα όπου δεν υπήρχαν καν βασικοί δρόμοι και δίκτυα. Σκέφτηκαν να χτίσουν στάδια. Τι οξύμωρο! (Βλέπουμε σήμερα τι απέγιναν οι εγκαταστάσεις.)Οι υπερβολικές σπατάλες και οι λανθασμένες αποφάσεις στις υποδομές δεν ήταν μεμονωμένα γεγονότα· αποτέλεσαν τον προπομπό μιας βαθύτερης κρίσης, που κορυφώθηκε στα χρόνια της οικονομικής κατάρρευσης και αργότερα με την πανδημία. Αυτά τα γεγονότα μας θυμίζουν ότι η κοινωνία μας χρειάζεται σταθερούς θεσμούς, λειτουργικές υποδομές και συλλογική υπευθυνότητα, προκειμένου να αντέξει τις επόμενες προκλήσεις.

Ο οικονομικός εκτροχιασμός ξεκίνησε τα τέλη του 2008 έως το 2019, με μισθούς της τάξης των 550 ευρώ και ολική απαξίωση του ανθρώπινου δυναμικού. Ταυτόχρονα, η νέα απειλή κατά της ανθρώπινης ύπαρξης έκανε την εμφάνισή της. Εδραίωσε μια συλλογική ψυχική εξασθένηση, που κορυφώθηκε σε αναστολές, καθημερινούς φόβους και απώλειες. Ξεκίνησε το 2020 και υποτίθεται ότι θα υποχωρούσε σταδιακά έως το 2025.

Ωστόσο, όλα δείχνουν ότι το νέο έτος επιφυλάσσει ραγδαίες εξελίξεις, πρωτόγνωρα γεγονότα και ανατροπές που δύσκολα μπορεί κανείς να αγνοήσει. Οι απειλές από γειτονικές χώρες, οι ανθελληνικές πολιτικές πιέσεις και οι αδιάκοπες δημόσιες αντιπαραθέσεις φωτίζουν μια καθημερινότητα που θυμίζει τις αναταράξεις του 20ού αιώνα.

Η πτώση του Τείχους το μακρινό 1989 υποσχέθηκε στους Ευρωπαίους ότι ο πρώτος αιώνας της νέας χιλιετίας θα έφερνε περισσότερη αφθονία αγαθών, νέες κατοικίες, ίσο καταμερισμό εργασίας, βασισμένο στην αξιοκρατία, φροντίδα και ελεύθερη πρόσβαση στην περίθαλψη, ειρήνη και πρόοδο. Τέσσερις δεκαετίες αργότερα, φαίνεται πως πολλές από αυτές τις υποσχέσεις έμειναν ανεκπλήρωτες.

Οι συνεχείς πόλεμοι στην Εγγύς Ανατολή, οι ανατροπές καθεστώτων και η συστηματική απομάκρυνση ηγετών οδήγησαν την παγκοσμιοποίηση σε διαφορετική τροχιά. Η υπερβολική διόγκωση και συχνά άναρχη χρήση των μηχανισμών του κοινωνικού κράτους, η έξαρση τρομοκρατικών φαινομένων σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες και οι μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών από την Ανατολή προς τη Δύση διαμόρφωσαν νέα δεδομένα και νέες προκλήσεις για τις κοινωνίες.

Την ίδια στιγμή οι επιτήδειοι εκμεταλλεύτηκαν τα θεμέλια της κοινωνίας – την οικογένεια, την πίστη, το αίσθημα του ανήκειν – για προσωπικό όφελος. Πλούτισαν, πολλαπλασίασαν την επιρροή τους και μετέτρεψαν την ενημέρωση σε εμπόρευμα, προωθώντας ιδέες και «αποκαλύψεις» ώστε να δικαιολογήσουν σημαντικά λάθη, αναζητώντας μια μορφή εξαγνισμού και άφεσης μέσα από επιφανειακές τελετουργίες, σαν να μην είχε συμβεί τίποτα.

Ωστόσο, πολλοί πολίτες που έζησαν τα γεγονότα γνωρίζουν καλά τις πραγματικές συνθήκες κάτω από τις οποίες πορεύτηκαν όλα αυτά τα χρόνια. Δεν παρασύρονται από εύκολες εντυπώσεις και κατανοούν τη διαφορά ανάμεσα στην ουσία και την επίφαση. Παρ’ όλα αυτά, στην πράξη, φαίνεται η αστοχία εκλογής ισχυρών ανθρώπων που θα μπορούσαν να οικοδομήσουν ένα αποτελεσματικό κράτος.

Κι ενώ το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης στρέφεται σε εντυπωσιακές φιέστες και μια καινοτομία στη διαφημιστική ρητορική του ψηφιακού χώρου που προβάλλεται ως κάτι που "πωλείται", η μνήμη για τους πραγματικούς ανθρώπους που πρόσφεραν στον τόπο υποχωρεί. Η δημόσια συζήτηση απομακρύνεται από την ουσία και γίνεται ευάλωτη στο θέαμα της τηλεμονομαχίας, αφήνοντας στο περιθώριο ικανούς που πραγματικά θα μπορούσαν να συμβάλουν σε ουσιαστικές ανατροπές.

Ίσως οφείλουμε, για το καλό όλων μας, να επανεξετάσουμε τις επιλογές μας και να ανοίξουμε νέους ορίζοντες για την κοινωνία, με γνώμονα όχι μόνο την ατομικότητα και την προσωπική αποκατάσταση, αλλά και την ικανοποίηση των άμεσων αναγκών των πολιτών. Ο Έλληνας πολίτης πρέπει να έχει προτεραιότητα σε ό,τι χρειάζεται άμεσα: Παιδεία & Λειτουργικότητα.

Όταν ο σηματοδότης είναι κόκκινος, σταματούν οι πεζοί. Όταν υπάρχει διάβαση, σταματούν οι οδηγοί. Αυτοί είναι οι απλοί κανόνες που, όταν τηρηθούν, εξασφαλίζουν ομαλότητα στην κυκλοφορία. Με τον ίδιο τρόπο, μια κοινωνία χρειάζεται τους δικούς της “σηματοδότες” και τις δικές της “διαβάσεις”: τα εργαλεία και τα αγαθά που ρυθμίζουν τη ζωή μας και μας επιτρέπουν να κινούμαστε με ασφάλεια.

Για να υπάρξει πραγματική κίνηση —το πιο πρωταρχικό ανθρώπινο ένστικτο— χρειαζόμαστε ασφαλείς δρόμους, προσβάσιμα πεζοδρόμια,  καθώς και τήρηση της τάξης και της ασφάλειας.

Αυτή τη στιγμή, οι υποδομές υπάρχουν, αλλά δεν λειτουργούν σωστά. Άλλωστε, όλοι έχουν καταλάβει ότι στη χώρα ο παράγοντας τύχη είναι καθοριστικός. Οι δρόμοι υφίστανται, αλλά είναι ακατάλληλοι· οι οδηγοί υπάρχουν, αλλά η οδήγηση είναι επικίνδυνη · παραβιάζουν κάθε πρωτόκολλο οδικής ασφάλειας και απειλής κατα της ανθρώπινης ζωής — και δεν τιμωρείται κανείς. Τα κέντρα περίθαλψης υπάρχουν, αλλά οι ασθενείς δεν εξυπηρετούνται άμεσα, παρά μόνο ακολουθώντας σειρά προτεραιότητας.

Για να επιτευχθεί ψυχική υγεία, ο πολίτης πρέπει να νιώθει ασφαλής, να μπορεί να ονειρεύεται, να ψυχαγωγείται και να γεμίζει δημιουργικά τα σαββατοκύριακά του. Για να γίνει αυτό πραγματικότητα, απαιτείται ένα σοβαρό κοινωνικό κράτος, που να εξασφαλίζει άμεση πρόσβαση των πολιτών σε οργανωμένους χώρους ψυχαγωγίας και δραστηριοτήτων. Και όχι τα οχήματα να εχουν κατακλύσει τα πάντα και να αποτελούν τον μοναδικό τρόπο μετακίνησης. 

Ίσως είναι ώρα να επιστρέψουμε σε μια πιο ανθρώπινη σχέση με το περιβάλλον και την πόλη μας: λιγότερα καύσιμα, λιγότερη ρύπανση, περισσότερη κίνηση με τα πόδια. Μαθαίνετε στα παιδιά σας να περπατούν· έτσι χτίζουμε μια κοινωνία υγείας, σεβασμού και πραγματικής ελευθερίας.

Κωνσταντίνος Χουρίδης

Συγγραφέας - Συντονιστής - Εκπαιδευτής μαχητικών τεχνών και αυτοάμυνας