Μια κοινωνία σε αναμονή: η συνήθεια της απάθειας

 

Υπάρχει ένα φαινόμενο που επαναλαμβάνεται εδώ και χρόνια: έντονη κριτική, διαρκής γκρίνια, αλλά χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Ίσως εκεί να κρύβεται και ένα μέρος της απάθειας που έχουμε συνηθίσει ως κοινωνία. Όταν η κριτική μένει στην επιφάνεια και δεν συνοδεύεται από προτάσεις ή ευθύνη, τελικά δεν οδηγεί σε αλλαγή, απλώς αναπαράγει το ίδιο το αδιέξοδο.

Και αυτό δεν είναι θεωρία. Το βλέπει κανείς στην καθημερινότητα. Σε μια κοινωνία που συχνά λειτουργεί ως μικρογραφία του ίδιου του κράτους.

Αυτό με προβληματίζει βαθιά και θα έπρεπε να προβληματίζει τους περισσότερους  ελεύθερους συμπολίτες μου. Ως κοινωνία, αξίζει να προτείνονται λύσεις και μέτρα που να προστατεύουν τους ίδιους τους πολίτες.

Στους ανθρώπους που δεν συμπεριφέρονται πια με την ηρεμία και την πληρότητα της ανθρώπινης φύσης, που υπολειτουργούν, που τρέχουν διαρκώς, σκυφτοί, με άγχος και βιασύνη. Σε μια ένταση που έχει γίνει κανονικότητα. Ακόμη και σε μικρές συμπεριφορές «ακούσιας παραβατικότητας», όχι από πρόθεση αλλά από πίεση, κούραση και έλλειψη χρόνου και προοπτικής.

Και εμείς τι κάνουμε απέναντι σε αυτό; Μένουμε κοντά στο φαινόμενο, ή το αγνοούμε για να συνεχίσουμε αμέριμνα τη μέρα μας; Να μη χαλάσει η γεύση του καφέ στο επόμενο στέκι; Κάνουν την πασαρέλα για να δείξουν απλώς ότι υπάρχουν; Ή παρελαύνουν γιατί, μέσα από την προσωπική τους προσπάθεια, έχουν πετύχει κάτι πραγματικά ξεχωριστό για όλους; Νευριάζουμε με εμάς, με τους άλλους; Ποιοί είναι "το εμείς" και ποιοί ειναι "οι άλλοι"; Νευριάζει κανείς με τον εαυτό του για τις δικές του αδυναμίες, ή με τους γύρω που τρέχουν συνεχώς, σκυφτοί και αγχωμένοι; Γινόμαστε επιθετικοί γιατί μια συμπεριφορά μας προσβάλλει ηθικά; Και, τελικά, μήπως έτσι δημιουργούμε περισσότερα προβλήματα; Πως πρέπει να πράξουμε και ποιος φέρει την ευθύνη;

Και μέσα σε όλα όσα ταλανίζουν τον ενήλικα, που πασχίζει να γεφυρώσει το δικό του χρονικό πεπρωμένο, τα πιο ουσιαστικά ζητήματα μένουν πίσω. Και ένα από τα σημαντικότερα σήμερα αφορά τους νέους ανθρώπους.

Όταν δεν υπάρχει ασφάλεια, όταν η εργασία δεν αμείβεται αξιοπρεπώς, τότε είναι φυσικό να μην μπορούν να δραστηριοποιηθούν στον τόπο τους. Έτσι οδηγούνται στο να αναζητούν ευκαιρίες αλλού, συχνά με αβέβαιες ή και φρούδες προσδοκίες.

Αυτό δεν είναι μόνο προσωπικό πρόβλημα. Πλήττει το δημογραφικό και περιορίζει την εξέλιξη ολόκληρης της κοινωνίας.

Και την ίδια στιγμή, αντικρύζουμε με λύπη μια διαχρονική υποβάθμιση στην ποιότητα της ψυχαγωγίας και του πολιτισμού. Βαμμένες πινακίδες, τοίχοι, κυτία ενδείξεις που δηλώνουν αντίδραση, φωνές χωρίς θόρυβο που ενοχλούν το μάτι και υποδηλώνουν ότι κάτι δεν πάει καλά!  Η έλλειψη χώρων όπως το θέατρο ο κινηματογράφος και η όπερα δεν είναι απλώς πολιτιστικό έλλειμμα, στερεί από τον άνθρωπο ένα σημαντικό καταφύγιο έκφρασης και αποφόρτισης από την καθημερινότητα.

Ίσως τελικά το ζήτημα δεν είναι πόσο έντονα μιλάμε, αλλά πόσο ουσιαστικά. Γιατί χωρίς βάθος, η κριτική γίνεται συνήθεια και η συνήθεια, απάθεια.

 

Κωνσταντίνος Ε. Χουρίδης

Συγγραφέας - Συντονιστής Εκπαιδευτής μαχητικών τεχνών και Αυτοάμυνας

Η δύναμη της ειρήνης

Την τελευταία εβδομάδα άκουσα τη λέξη «πόλεμος» περισσότερες φορές απ’ όσες μπορώ να θυμηθώ. Στα δελτία ειδήσεων, στις αναλύσεις, στα πάνελ, στα έκτακτα. Η λέξη επαναλαμβάνεται με τέτοια ένταση ώστε να γίνει αναπόσπαστο κομμάτι του υποσυνείδητου. Η λέξη «ειρήνη»..ακούγεται σπάνια.

Η συνεχής αναπαραγωγή μιας απειλής δεν είναι ουδέτερη πράξη. Η γλώσσα διαμορφώνει αντίληψη, η αντίληψη διαμορφώνει στάση και η στάση διαμορφώνει κοινωνική συμπεριφορά. Όταν ο δημόσιος λόγος κατακλύζεται από σενάρια σύρραξης, καταστροφής και κλιμάκωσης, ο φόβος παύει να είναι παροδικό συναίσθημα και γίνεται μόνιμο υπόστρωμα.

Τα τελευταία χρόνια βιώσαμε μια περίοδο παγκόσμιας αβεβαιότητας. Η κοινωνία δοκιμάστηκε, η εμπιστοσύνη κλονίστηκε, οι αντοχές μειώθηκαν. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η διαχείριση της πληροφορίας αποκτά τεράστια σημασία. Όταν όμως η ενημέρωση μετατρέπεται σε διαρκή δραματοποίηση, γεννάται εύλογα το ερώτημα: Υπηρετείται υπό αυτές τις συνθήκες όντως ψυχραιμία ή καλλιεργείται μόνιμα ο φόβος της ανασφάλειας;

Κάποιοι ίσως σκεφτούν ότι, επειδή διδάσκω πολεμικές τέχνες, είναι παράδοξο να μιλώ για ειρήνη. Ακριβώς αυτή η εμπειρία με κάνει να κατανοώ τη δύναμη και τον κίνδυνο της βίας και γι’ αυτό θεωρώ την ειρήνη τόσο σημαντική. Η εκπαίδευση στις πολεμικές τέχνες δεν διδάσκει την επίθεση, αλλά την αυτοπειθαρχία και τον έλεγχο και η ειρήνη ξεκινά πάντα από τον έλεγχο του εαυτού.

Σε μια πόλη των 150.000 κατοίκων, περίπου 3.000 άνθρωποι ( δηλαδή το 2 % των κατοίκων) ασχολούνται ενεργά με πολεμικές τέχνες. Μικρό ποσοστό σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό, αλλά η επίδρασή τους είναι μεγάλη. Διδάσκουν αυτοπειθαρχία, σεβασμό και έλεγχο, αξίες που υπερβαίνουν τις σχολές και βοηθούν στη δημιουργία πιο ώριμων και ψύχραιμων κοινοτήτων.

Η γεωπολιτική πραγματικότητα είναι σύνθετη και σκληρή. Συγκρούσεις, ενεργειακές ανακατατάξεις, ανταγωνισμοί ισχύος, όλα αυτά είναι υπαρκτά. Όμως η διαρκής προβολή του χειρότερου σεναρίου δεν ενισχύει την κοινωνική ωριμότητα, αντίθετα τροφοδοτεί τον πανικό. Και ο πανικός είναι κακός σύμβουλος, τόσο για τους πολίτες όσο και για τις ηγεσίες.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το πώς η εικόνα της καταστροφής γίνεται καθημερινό θέαμα. Μικροί και μεγάλοι εκτίθενται σε σκηνές ολέθρου σαν να πρόκειται για κανονικότητα. Ένα αναπόφευκτο  σοκ που αντικαθίσταται από εξοικείωση. Κι αυτό είναι ίσως πιο επικίνδυνο από τον ίδιο τον φόβο.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν υπάρχουν απειλές. Υπάρχουν. Το ερώτημα είναι ποια ευθύνη αναλαμβάνει ο δημόσιος λόγος απέναντι στην κοινωνία. Η ενημέρωση οφείλει να φωτίζει, όχι να φανατίζει. Να εξηγεί και να προάγει τη νηφαλιότητα κι όχι να την υπονομεύει.

Σε περιόδους έντασης, η λέξη «ειρήνη» πρέπει να αρθρώνεται καθαρά και επίμονα. Οι κοινωνίες δεν χρειάζονται περισσότερο φόβο, χρειάζονται περισσότερη υπευθυνότητα.

Ας αναλογιστούμε, λοιπόν, όχι μόνο ποιος μιλά για πόλεμο, αλλά και ποιος εργάζεται ουσιαστικά για την ειρήνη. Αυτό που επιδιώκω με το κείμενο είναι να υπενθυμίσω ότι, ακόμα και μέσα στην καθημερινή ένταση και την υπερβολική προβολή φόβου, η επιλογή να καλλιεργούμε ειρήνη, σεβασμό και αυτοέλεγχο μπορεί να διαμορφώσει καλύτερες κοινωνίες και να εμπνεύσει τις νέες γενιές.

Κωνσταντίνος Ε. Χουρίδης

Συγγραφέας - Συντονιστής-Εκπαιδευτής μαχητικών τεχνών Αυτοάμυνας