Ερμηνευτική θεωρία της Ελληνικής αυτόχθονης συνέχειας

 

Οι Έλληνες αποτελούν τη συνέχεια ενός αρχαιότατου ελληνικού πυρήνα του Αιγαίου, ο οποίος διαμορφώθηκε μέσα στο ιδιαίτερο γεωγραφικό περιβάλλον της ως το νοτιότερο τμήμα της ευρωπαικής ηπείρου και του νησιωτικού χώρου ήδη από τη νεολιθική εποχή και την εποχή του χαλκού. Η θάλασσα, τα νησιά, οι απόκρημνες ακτές και η ανάγκη επικοινωνίας μεταξύ μικρών κοινοτήτων δημιούργησαν έναν λαό στραμμένο από νωρίς στη ναυτιλία, το εμπόριο και την εξερεύνηση.

Οι μεταγενέστερες επαφές με ινδοευρωπαϊκούς πληθυσμούς (αρχαίοι πληθυσμοί της ευρασιατικής στέπας που διασκόρπισαν γλώσσες και πολιτισμικά στοιχεία σε μεγάλη περιοχή της Ευρώπης και Ασίας)  δεν αντικατέστησαν αυτόν τον πυρήνα, αλλά οδήγησαν σε επιλεκτική αφομοίωση τεχνολογιών, πολεμικών πρακτικών και γλωσσικών στοιχείων ενώ ο βασικός χαρακτήρας του ελληνικού κόσμου παρέμεινε αυτόχθονος και συνεχής μέσα στον χρόνο.

Πολύ πριν εμφανιστούν οι μεγάλες μετακινήσεις νομαδικών φυλών στην Ευρώπη, στον προϊστορικό ελλαδικό χώρο είχαν ήδη αναπτυχθεί οργανωμένες κοινωνίες με ναυτική δύναμη, τεχνογνωσία και πολιτισμό. Ο Μινωικός πολιτισμός της Κρήτης και αργότερα ο Μυκηναϊκός κόσμος αποδεικνύουν ότι οι έλληνες διέθεταν ανεπτυγμένη ναυσιπλοΐα, εμπορικά δίκτυα, σύνθετη αρχιτεκτονική, μεταλλουργία και οργανωμένη διοίκηση πολλούς αιώνες πριν από τον μεγάλο ελληνικό αποικισμό του Εύξεινου Πόντου, της Μεγάλης Ελλάδας της Βόρειας Αφρικής και της Μικράς Ασίας.

Η θεωρία αυτή υποστηρίζει ότι οι Έλληνες δεν δημιουργήθηκαν ξαφνικά από μια εξωτερική εισβολή, αλλά εξελίχθηκαν κυρίως μέσα στον ίδιο το γεωγραφικό τους ανάγλυφο. Οι επαφές με ινδοευρωπαϊκές νομαδικές φυλές πιθανόν έφεραν νέες τεχνολογίες, όπως η εκτεταμένη χρήση του αλόγου, του πολεμικού άρματος, νέων τύπων όπλων και μορφών πολεμικής οργάνωσης. Όμως αυτές οι επιρροές δεν αλλοίωσαν τον ήδη υπάρχοντα πολιτισμό, αντίθετα, αφομοιώθηκαν από έναν λαό (τον ελληνικό) που διέθετε ήδη ισχυρή πολιτισμική βάση, όπως αποτυπώνεται στη διαμόρφωση θρησκευτικών αντιλήψεων που κορυφώνονται αργότερα στο δωδεκάθεο, στην ανάπτυξη ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής παράδοσης με τα μινωικά ανάκτορα και μυκηναϊκές οχυρώσεις, καθώς και στην εξέλιξη της γλυπτικής, όπου ιδιαίτερα στην κλασική περίοδο αναδεικνύεται η ιδεατή απόδοση του ανθρώπινου σώματος και του αθλητικού ιδεώδους μέσα από έργα σε μάρμαρο και χαλκό.

Το γεγονός ότι οι Έλληνες πραγματοποίησαν μεγάλες θαλάσσιες μετακινήσεις και ίδρυσαν αποικίες σε τεράστιες αποστάσεις δείχνει ότι διέθεταν ήδη υψηλό επίπεδο ναυτικής γνώσης των μεγάλων εμπορικών διαδρομών, γεωγραφικής αντίληψης και κοινωνικής οργάνωσης. Ένας λαός που ήδη από την αρχαιότητα ταξίδευε από το Αιγαίο στην Σινώπη στην Τραπεζούντα στην Οδησσό στο Παντικάπαιον και Ταυρική, στις Συρακούσες, στη Μεσσήνη, στον Κρότων, στη Μασσαλία μέχρι τις Ηράκλειες Στήλες (Γιβραλτάρ) και στα παραθαλάσσια ελληνικά κέντρα της Β. Αφρικής, Κυρήνης και Ναύκρατις, αποτελούσε ήδη ένα εξελιγμένο εμπορικό και πολεμικό ναυτικό.

Η Ελληνική γλώσσα, όπως υποστηρίζουν παγκόσμιες επιστημονικές μελέτες παρότι παρουσιάζει συγγένειες με τις ινδοευρωπαϊκές γλώσσες εξελίχθηκε μέσα στον ιδιαίτερο χώρο του Αιγαίου και απέκτησε μοναδικό χαρακτήρα, πλούτο και ιστορική συνέχεια.

Συνεπώς, ο ελληνικός κόσμος μπορεί να ερμηνευθεί ως αποτέλεσμα μακράς συνέχειας ενός αυτόχθονου πολιτισμού, ο οποίος αφομοίωσε εξωτερικές επιρροές αλλά διατήρησε τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του, τη ναυτική του φυσιογνωμία και την πολιτισμική του ταυτότητα, όπως αυτή αποτυπώνεται στις τέχνες και τα γράμματα, με την ανάπτυξη της ποίησης, της φιλοσοφίας και της ιστοριογραφίας, στον αθλητισμό με τη διαμόρφωση του ιδεώδους της σωματικής άσκησης και των αγώνων, στην ιατρική με συστηματικές προσπάθειες κατανόησης της ανθρώπινης υγείας και της φυσιολογίας καθώς και στην αστρονομία και την κοσμολογική σκέψη, μέσω της μελέτης των ουρανίων σωμάτων και της προσπάθειας ερμηνείας της τάξης του σύμπαντος.

Κωνσταντίνος Ε. Χουρίδης

Συγγραφέας
Συντονιστής Εκπαιδευτής μαχητικών τεχνών και Αυτοάμυνας

η Πτώση

Υπάρχει μια βαθύτερη νομοτέλεια στη φύση της επιβίωσης, την οποία ο άνθρωπος αναπαράγει ασυναίσθητα σε όλη του τη ζωή.

Όταν μια αποτυχία απειλεί να τον καταρρεύσει ψυχικά και ηθικά, αρνείται να σταθεί απέναντί της για να την αντικρίσει κατάματα.
Σπάνια επιλέγει να ωριμάσει μέσα απ’ αυτήν, να ακονίσει τη σκέψη και την αντίληψή του.

Αντίθετα, αναζητά απεγνωσμένα ένα σωσίβιο επιβίωσης. Κάτι άμεσο. Κάτι που θα τον κρατήσει όρθιο, έστω και προσωρινά.
Γιατί η μοναξιά της πτώσης τρομάζει περισσότερο από την ίδια την πτώση.

Κι αυτό δεν αφορά μόνο έναν εσωτερικό φόβο κατάρρευσης, αλλά και τη διαρκή πίεση της καθημερινότητας, όπου ο άνθρωπος νιώθει την ανάγκη να κρατηθεί από κάτι για να σταθεί μέσα στον συνεχή ανταγωνισμό.

Και τότε μοιάζει με ένα πρωτόγονο θηλαστικό, έναν πίθηκο, που την ώρα που πέφτει στο κενό, αρπάζει ξαφνικά το επόμενο κλαδί πιστεύοντας πως σώθηκε.

Μα η σωτηρία του είναι μόνο η παράταση της πτώσης.

Κι αυτό γιατί, όταν απειλείται η εικόνα του εαυτού του, ο άνθρωπος πολύ δύσκολα αντέχει το κενό της μετάβασης.
Μεταπηδά βιαστικά σε κάτι νέο το οποίο μπορεί να είναι μια νέα συνήθεια, μια σχέση, μια ιδέα, μια επιβεβαίωση, έναν στόχο όχι όμως από αληθινή επιλογή αλλά από φόβο απέναντι στην  αδράνεια και τη σιωπή που τον φέρνει αντιμέτωπο με τον εαυτό του.

Κι έτσι συνεχίζει την ίδια κίνηση ξανά και ξανά.
Από κλαδί σε κλαδί.
Από φόβο σε φόβο.
Από ψευδαίσθηση σε ψευδαίσθηση.

Χωρίς ποτέ να μένει πραγματικά μόνος με τον εαυτό του.
Χωρίς ποτέ να βυθίζεται αρκετά μέσα του να ξεδιαλύνει τις συγκρούσεις του ώστε να καταλάβει ποιος είναι όταν δεν έχει πια από πού να κρατηθεί.

Ώσπου κάποτε δεν θα υπάρχει άλλο κλαδί.

Και τότε, καθώς θα πέφτει στο κενό και θα βλέπει το βάραθρο να ανοίγεται κάτω απο τα πόδια του, ενώ τα δέντρα θα μεγαλώνουν ολοένα μέσα στα μάτια του, ίσως για πρώτη φορά αντικρίσει καθαρά τη ζωή του.

Ίσως τότε καταλάβει πόσο επιφανειακά έζησε.
Πόσο χρόνο πέρασε απλώς επιβιώνοντας, χωρίς ποτέ να μάθει πραγματικά να στέκεται.

Η αληθινή ωρίμανση αρχίζει μόνο όταν ο άνθρωπος πάψει να ψάχνει το επόμενο κλαδί και στραφεί επιτέλους προς τη μοναδική δύναμη που μπορεί πραγματικά να τον κρατήσει όρθιο: την εσωτερική του δύναμη.

Αυτά  γίνονται πιο κατανοητά όσο ο άνθρωπος εξακολουθεί να παραμένει μέσα στον κύκλο της ζωής.Ίσως όλη αυτή η διαδικασία να μην αφορά μόνο την εσωτερική δύναμη του ανθρώπου αλλά και τη σταδιακή του εξέλιξη από τα πρωτόγονα ένστικτα προς μια πιο συνειδητή μορφή ύπαρξης.

 

Κωνσταντίνος Ε. Χουρίδης

Συγγραφέας

Συντονιστής - Εκπαιδευτής μαχητικών τεχνών και Αυτοάμυνας

Η φθορά του λόγου

Είναι πραγματικά λυπηρό να διαπιστώνει κανείς ότι υπάρχουν άνθρωποι που διανύουν το βασικότερο τεταρτημόριο της ζωής τους και δεν έχουν καταφέρει να μάθουν να μιλούν με ευγένεια στον συνομιλητή τους. Δεν θέλω να πιστεύω πως αυτό οφείλεται σε ανεπάρκεια γραμματικών γνώσεων, αλλά ίσως σε έλλειψη στοιχειώδους μόρφωσης. Γιατί η μόρφωση δεν εξαντλείται στην ακαδημαϊκή γνώση, αλλά εκτείνεται στην καλλιέργεια του χαρακτήρα και στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος στέκεται απέναντι στον άλλον.

Η εμμονική τάση της αμάθειας να επιβάλλεται συνδέεται συχνά με φαινόμενα υποβάθμισης όσων υπερέχουν σε γνώση. Πρόκειται για έναν λανθασμένο τρόπο προσέγγισης που ενδέχεται να εκφράζει ανασφάλειες, μέσα από την περιφρόνηση των ορίων του σεβασμού.

Αναρωτιέμαι πόσο πρέπει να αποτραβιέται κανείς για να μην έρχεται διαρκώς αντιμέτωπος με αγενείς και ανώριμες συμπεριφορές. Και γιατί ο προσβαλλόμενος να θεωρείται διαρκώς υποχρεωμένος να ανέχεται τα πάντα. Δεν μπορεί η ευγένεια να ταυτίζεται με διαρκή αυτοκαταστολή, ούτε η ψυχραιμία με σιωπηλή αποδοχή.

Πού ακριβώς επισημαίνεται ότι ο λογικός άνθρωπος οφείλει να ανέχεται κάθε μορφή προσβολής μόνο και μόνο για να αποφεύγεται η ένταση; Και πώς μπορεί αυτό να θεωρείται κανόνας μιας δημοκρατικής κοινωνίας που βασίζεται στην ισότητα δικαιωμάτων και στον αμοιβαίο σεβασμό;

Η δημοκρατία πράγματι στηρίζεται στην ανοχή. Όμως η ανοχή δεν σημαίνει απουσία ορίων. Δεν σημαίνει ότι κάθε συμπεριφορά αποκτά αυτομάτως νομιμοποίηση επειδή κάποιος επικαλείται την ελευθερία λόγου ή το δικαίωμα έκφρασης. Μια πραγματικά υγιής κοινωνία απαιτεί ισορροπία ανάμεσα στην ελευθερία, τον αλληλοσεβασμό και την ευθύνη των λόγων και των πράξεων.

Αν η κοινωνία απαιτεί μόνο από τον ευγενή, τον ψύχραιμο και τον λογικό να αυτοσυγκρατείται διαρκώς, ενώ αφήνει τον αγενή και τον προκλητικό χωρίς συνέπειες, τότε δημιουργείται μια στρεβλή ηθική κατάσταση: ο πολιτισμένος περιορίζεται για να μη διαταραχθεί η ασχήμια της συμπεριφοράς των άλλων.

Ο Κάρλ Πόπερ, στο έργο του Η Ανοιχτή Κοινωνία και οι Εχθροί της (1945), διατύπωσε το «παράδοξο της ανεκτικότητας»: όταν μια κοινωνία ανέχεται απεριόριστα την επιθετικότητα, τη χυδαιότητα και την κατάχρηση της ελευθερίας, στο τέλος υπονομεύεται η ίδια η ανοχή πάνω στην οποία στηρίζεται.

Υπάρχει επίσης μια βαθύτερη ψυχολογική διάσταση. Συχνά η κοινωνία εξυψώνει την ηρεμία ως υπέρτατη αρετή, ακόμη κι όταν αυτή μετατρέπεται σε καταπίεση του φυσιολογικού θυμού. Όμως ο θυμός δεν είναι πάντοτε αρνητικός, υπάρχει και ο ηθικός θυμός: η αντίδραση απέναντι στην αδικία, στην απαξίωση και στην προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Άλλο, λοιπόν, η υπεράσπιση της αξιοπρέπειας και άλλο η τυφλή επιθετικότητα. Η συνεχής καταπίεση της αντίδρασης δεν παράγει πολιτισμό, συχνά οδηγεί σε εσωτερική φθορά, αγανάκτηση και σε εκρήξεις συσσωρευμένης οργής.

Αν η κοινωνική ειρήνη στηρίζεται αποκλειστικά στη σιωπή των αξιοπρεπών ανθρώπων, τότε δεν μιλάμε για υγιή κοινωνία, αλλά για μια εύθραυστη ισορροπία φόβου, ανοχής και παραίτησης.

Και σε αυτό διαφωνώ κάθετα και αμετάκλητα.

Ο πολιτισμός δεν φαίνεται από το πόσο ανέχεται κανείς την αγένεια, αλλά από το πόσο σέβεται τον άνθρωπο απέναντί του.

Γι’ αυτό και δυσκολεύομαι να ακούω ανθρώπους να θαυμάζουν τον λόγο ή να εκφράζουν φιλοφρονήσεις, αλλά όταν έρχεται η στιγμή μιας ουσιαστικής συζήτησης να αδυνατούν να επιχειρηματολογήσουν με σοβαρότητα, καταφεύγοντας άλλοτε από άγνοια και άλλοτε από συνήθεια σε μια πρόχειρη, επιπόλαιη και συχνά λαϊκίζουσα φρασεολογία.

Γιατί η ουσία δεν βρίσκεται στους εντυπωσιασμούς της στιγμής, αλλά στην ικανότητα του ανθρώπου να σκέφτεται, να ακούει και να εκφράζεται με σεβασμό, επιχειρήματα και μέτρο. Στη δυνατότητα να διαφωνεί χωρίς να εκχυδαΐζει τον διάλογο.

Κωνσταντίνος Ε. Χουρίδης

Συγγραφέας

Συντονιστής - Εκπαιδευτής μαχητικών τεχνών και Αυτοάμυνας