Μάτριξ - Το κρίσιμο σημείο

 

Το κρίσιμο σημείο δεν είναι μόνο ότι οι νέοι «ζουν μέσα στο σύστημα», αλλά ότι το σύστημα έχει καταφέρει κάτι διαφορετικό από το παρελθόν. Δεν επιβάλλεται με φόβο ή καταστολή αλλά με ευχαρίστηση, ευκολία και ταύτιση. Η χειραγώγηση σήμερα δεν λέει «υπάκουσε» λέει «αυτό είσαι». 

Όταν η ταυτότητα, η κοινωνική αποδοχή και η αυτοεκτίμηση χτίζονται μέσα από έτοιμα πρότυπα τότε η αντίσταση μοιάζει όχι απλώς δύσκολη, αλλά και περιττή. Οι παλαιότεροι συχνά αναφέρονται για άλλες εποχές και κατηγορούν τους νέους για αδιαφορία. Όμως το πραγματικό χάσμα δεν είναι ηλικιακό, είναι βιωματικό. Δεν μεταδόθηκε ποτέ στους νέους το γιατί άξιζε να αναζητάς το ουσιαστικό. 

Η μεγαλύτερη επιτυχία αυτού του συστήματος δεν είναι η καταστολή αλλά η εσωτερίκευση. Όταν η χειραγώγηση μεταμφιέζεται σε επιλογή τότε παύει να γίνεται αντιληπτή ως πρόβλημα. Όταν όλα είναι «ίσα», τότε τίποτα δεν είναι πραγματικά σημαντικό. Και έτσι η ποιότητα, στη σκέψη, στην τέχνη, στον λόγο, στις σχέσεις δεν πολεμιέται, απλώς χάνεται μέσα στον θόρυβο.

Εδώ ακριβώς λησμονείται και το κριτήριο ποιότητας. Η ποιότητα απαιτεί σύγκριση, μνήμη και βάθος. Αν όμως όλα ισοπεδώνονται σε στιγμιαία εικόνα, σε αριθμούς προβολών ή σε αλγοριθμική «αξία», τότε το ουσιαστικό και το επιφανειακό μοιάζουν ισότιμα. Δεν είναι ότι οι νέοι δεν μπορούν να ξεχωρίσουν την ποιότητα, είναι ότι δεν τους δίνεται λόγος να το κάνουν.

Οι νέοι πείθονται από ανθρώπους που ζουν διαφορετικά όχι από ανθρώπους που απλώς μιλούν. Συζητήσεις, τέχνη, εργασία με ποιότητα, πραγματικές σχέσεις. Ένας άνθρωπος με βάθος, συνέπεια και εσωτερική αυτονομία είναι πιο ανατρεπτικός από χίλια συνθήματα.

Οι παλαιότερες γενιές βιώνουν μια ιδιότυπη ήττα. Γνωρίζουν ότι κάτι δεν πάει καλά στο τώρα αλλά συχνά δεν έχουν ούτε τη δύναμη ούτε το κοινό λεξιλόγιο για να το μεταδώσουν. Έτσι δημιουργείται ένα κενό μεταξύ εμπειρίας και μετάδοσης γνώσης. Και αυτό το κενό το εκμεταλλεύεται το σύστημα με απόλυτη αποτελεσματικότητα.

Η επανάσταση που δεν ήρθε ίσως δεν ήταν ποτέ ρεαλιστική με την παλιά της μορφή. Τα σύγχρονα συστήματα ισχύος δεν καταρρέουν από σύγκρουση αλλά από φθορά. Και η φθορά ξεκινά από ανθρώπους που αρνούνται να ζήσουν αποκλειστικά επιφανειακά, ακόμη κι αν αυτό τους στερεί την εύκολη αποδοχή.

Αν υπάρχει σήμερα κάποιο ρεαλιστικό πεδίο «αντίστασης» δεν βρίσκεται σε μαζικές επαναστάσεις ή σε μεγάλες ιδεολογίες αλλά σε μικρότερες, επίμονες πράξεις όπως στην καλλιέργεια κριτικής σκέψης, στην επιμονή ποιότητας χωρίς να ζητά επιβεβαίωση, στη ζωντανή μετάδοση εμπειρίας από άνθρωπο σε άνθρωπο. Αυτά δεν είναι εντυπωσιακά αλλά είναι διαβρωτικά για κάθε σύστημα που βασίζεται στην επιφανειακή προσαρμογή.

Η έννοια της ποιότητας έχει αποσυνδεθεί. Οι προηγούμενες γενιές, με όλα τους τα λάθη, είχαν τουλάχιστον μέτρο σύγκρισης: εμπειρία, αναφορές, χρόνο.

Σήμερα;  ο χρόνος έχει συμπιεστεί, η μνήμη έχει αποδυναμωθεί και η εμπειρία έχει αντικατασταθεί από προσομοίωση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ποιότητα στη σκέψη, στην τέχνη, στις σχέσεις δυσκολεύεται να αναγνωριστεί. 

Απαιτεί χρόνο, παιδεία και εσωτερική σιωπή, σπάνια αγαθά σε έναν κόσμο διαρκούς θορύβου. Οι νέοι δεν είναι απλώς θύματα. Είναι το πιο εκτεθειμένο αλλά συνάμα και το πιο προσαρμοστικό κομμάτι της κοινωνίας. Άλλοι χειραγωγούνται εύκολα, άλλοι αναπτύσσουν νέες, λιγότερο ορατές μορφές αντίστασης. 

Η αίσθηση ότι «κάτι χάθηκε» δεν είναι καινούργια. Οι νέοι δεν μεγάλωσαν σε έναν κόσμο που «χάλασε», μεγάλωσαν μέσα σε έναν κόσμο ήδη διαμορφωμένο. Αυτό που είναι πρωτόγνωρο σήμερα είναι η ταχύτητα της αλλαγής. Αυτό που βιώνουν οι άνθρωποι είναι το σύγχρονο Μάτριξ που φιλτράρεται από οθόνες, η αξία μετατρέπεται σε αριθμό και η ταυτότητα προσφέρεται έτοιμη προς κατανάλωση. Όχι μέσω ωμής καταστολής, αλλά μέσω ομαλής ενσωμάτωσης.  Όχι γιατί οι νέοι είναι αδύναμοι, αλλά γιατί το σύστημα δεν τους εμφανίζεται ως εχθρός, τους εμφανίζεται ως φυσικό περιβάλλον.

Όχι άλλη πληροφορία αλλά ναι στην εμπειρία στη δημιουργία στον κόπο στην αποτυχία στην μάθηση. Όποιος έχει βιώσει κάτι αυθεντικό δύσκολα ικανοποιείται μετά με την προσομοίωση.

 Η αφύπνιση δεν είναι μαζική και ίσως αυτό να είναι το πιο δύσκολο. Δεν «ξυπνούν» όλοι. Κι όμως κάθε εποχή προχωρά από μειοψηφίες που κρατούν ζωντανά τα κριτήρια όχι από πλήθη που φλερτάρουν με τη λήθη.

---

Οι νέοι είναι το πεδίο της μάχης. Και η μάχη δεν είναι ιδεολογική αλλά υπαρξιακή.

... βάθος ή επιφάνεια...

Κωνσταντίνος Ε. Χουρίδης

Συγγραφέας - Συντονιστής-Εκπαιδευτής μαχητικών τεχνών Αυτοάμυνας