Το σώμα πέρα από την εικόνα

 

Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, η συμμετοχή των γυναικών στα αθλητικά δρώμενα ήταν αυστηρά περιορισμένη και διέφερε ανάλογα με την πόλη-κράτος, την εποχή και το είδος της διοργάνωσης.

Στους αρχαίους ελληνικούς αγώνες, για παράδειγμα, οι γυναίκες δεν συμμετείχαν στα ανδρικά αγωνίσματα, ενώ η παρουσία τους ως θεατών ήταν περιορισμένη έως και απαγορευμένη σε ορισμένες διοργανώσεις. Οι περιορισμοί αυτοί αντανακλούσαν το κοινωνικό και θρησκευτικό πλαίσιο της εποχής. Σύμφωνα με τον Παυσανία, οι έγγαμες γυναίκες δεν επιτρεπόταν να παρακολουθούν τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ενώ στις παρθένες επιτρεπόταν η παρουσία ως θεατών.

Η ίδια η λέξη «γυμναστική» παραπέμπει στη λέξη «γυμνός», καθώς στην αρχαία Ελλάδα η αθλητική άσκηση των ανδρών γινόταν κατά κανόνα χωρίς ενδύματα. Η ανδρική γύμνια αποτελούσε αποδεκτό και χαρακτηριστικό στοιχείο της αθλητικής πρακτικής. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την κοινωνική και θρησκευτική οργάνωση των αγώνων, αποτυπώνει τον έντονα ανδρικό χαρακτήρα του αθλητικού χώρου.

Στην αρχαία ελληνική αντίληψη, το γυμνό σώμα του αθλητή δεν είχε ως πρωταρχικό σκοπό τη σεξουαλική προβολή. Ήταν μέρος μιας ολόκληρης αντίληψης για την άσκηση, την πειθαρχία, την αρμονία σώματος και πνεύματος και την αγωνιστική αρετή.

Οι αγώνες στον αρχαίο ελληνικό κόσμο , ιδιαίτερα οι ιεροί πανελλήνιοι αγώνες, δεν αποτελούσαν απλώς αθλητικές διοργανώσεις με τη σύγχρονη έννοια. Εντάσσονταν σε ένα ευρύτερο θρησκευτικό, κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο και συνδέονταν με τη λατρεία των θεών. Στην Ολυμπία οι αγώνες τελούνταν προς τιμήν του Διός, στους Δελφούς οι Πύθιοι Αγώνες συνδέονταν με τη λατρεία του Απόλλωνα, στα Ίσθμια με τον Ποσειδώνα και στη Νεμέα με τον Δία. Αντίστοιχα, τα Παναθήναια στην Αθήνα ήταν η μεγάλη γιορτή προς τιμήν της Αθηνάς.

Ανάλογη σχέση ανάμεσα στη λατρεία, την κοινωνική ζωή και τους αγώνες συναντούμε και στο Δίον, την ιερή πόλη των Μακεδόνων στους πρόποδες του Ολύμπου. Έτσι, ο αθλητισμός δεν ήταν αποκομμένος από τη θρησκευτική και πολιτιστική ζωή της πόλης, αλλά αποτελούσε μέρος μιας ευρύτερης αντίληψης για την άσκηση, την αρετή, την τιμή και την προσφορά προς το θείο.

Σήμερα  το σώμα μπορεί να μετατρέπεται από φορέα αθλητικής ικανότητας σε αντικείμενο εικόνας, προβολής και εμπορευματοποίησης.

Η αξία δεν βρισκόταν απλώς στην εμφάνιση, αλλά σε όσα αυτή αντιπροσώπευε.

Το αρχαίο ελληνικό αθλητικό ιδεώδες δεν εξαντλούνταν στην εξωτερική εμφάνιση του σώματος αλλά στην καλλιέργεια της σωματικής ρώμης, της πειθαρχίας, της αγωνιστικής αρετής και της αρμονίας σώματος και πνεύματος. Στο πλαίσιο των ιερών αγώνων συνδεόταν  με την τιμή προς τους θεούς.

Ίσως  αυτή να είναι και η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην ανάδειξη και στην προβολή του σώματος.

Κωνσταντίνος Χουρίδης

Πηγές 

Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις, V, 6.7–8 — για τους περιορισμούς στην παρουσία των γυναικών στους Ολυμπιακούς Αγώνες και την ιστορία της Καλλιπάτειρας.
Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις, V, 16.2–4 — για τα Ηραία, τους αγώνες δρόμου των νεαρών γυναικών προς τιμήν της Ήρας.
Metropolitan Museum of Art, “Athletics in Ancient Greece” — για την αρχαία ελληνική αθλητική πρακτική, τη γύμνια των αθλητών και το πλαίσιο των Πανελλήνιων Αγώνων.
International Olympic Academy, “Ancient Olympia” — για τη σχέση άσκησης, σωματικής και πνευματικής καλλιέργειας και τη σημασία της γύμνιας στην αρχαία ελληνική γυμναστική.